Vondsten #4


De ene na de andere parel blijft opduiken tussen de stapels notariële akten. Hierbij wat van de nieuwste ontdekkingen op een rij.

Groene erwten of grauwe erwten

Wat aten de mannen aan boord? JW Kooistra vond deze provisielijst met het weekmenu voor de tagtig koppen van het schip de Vrouw Aletta, met bestemming Cayenne (Frans Guyana).

  • Alle dagen des morgens gort met pruimen, of anders gort met een kan bier en suiker of siroop aan ieder bak.
  • Zondag aan ieder man drie quart pond en aan de officieren ieder een en een agste pond vlees met graauw erwten
  • Maandag groen erwten gemengd met eenige stukjes halfgaar gekookt spek
  • Dingsdag aan ieder man drie quart pond en aan de officieren ieder een en een agste pond spek met graauw erwten
  • Woensdag groen erwten en ieder man een quart pond stokvis
  • Donderdag aan ieder man drie quart pond en aan de officieren ieder een en een agste pond vlees met graauw erwten
  • Vrijdag witte bonen en voor ieder man een quart pond stokvis of nu en dan eens bier en brood
  • Zaterdag groen erwten gemengd met eenige stukjes half gaar gekookt spek.

Elke ochtend kregen ze dan wel weer een slokje zuivere genever. Er is wat franse wijn gereserveerd voor de opperstuurman, de derde waak en... de zieken. (1764)

Anonieme weldoener

Desi vond het testament van de nobele Hendrik Pieter van Beeck, die heel wat duizendjes onder de Amsterdamse armen en wezen verdeelde. Ook reserveert hij een flink bedrag tot vrijkoping en lossingh van protestansche Nederlanders, die bij de Turken genomen, en tot slaven gemaakt mogten zijn. Daarbij laat hij expliciet opnemen om deze acties geensints wereldkundig te maken (1739).

Stoffenimperium

M. Vulsma wees ons een bijzonder uitgebreide boedelinventaris van Paulus van Heck. Paulus was stoffenhandelaar en in de boedel zijn alle klanten opgesomd die nog openstaande rekeningen bij hem hadden. Het gaat om honderden namen van kooplieden en winkeliers, bijna allemaal in de Duitse regio tussen Münster, Soest, Keulen en Lippe. Alleen al met de veertig vermeldingen uit Soest (D) moet dit wel een goudmijn zijn voor het reconstrueren van de textielhandel. (1628)

Een schouwtoneel

In een andere boedelinventaris werden hele andere doeken aangetroffen: van Jan Hendrik Jordaan (geen artiestennaam) en Adriana van Tongeren (1749). Naast meubels beschikten ze ook over een voorraad Tooneel schermen decoratien klederen en wat dies meer zij. Zouden zij een rondreizend gezelschap hebben gevormd? De collectie belooft spektakel: er zijn decors als een 'wolkdoek' en een 'heldoek', een zee en een strand, wagens en draken; een legerbijl van blik en een graftombe van papier. Ten slotte een collectie Romeinse en Turkse mans kleederen. (1749)


Opsporing verzocht

Anne Mieke Diepersloot stuitte op de verklaring van courantier Matheus Cousaert en drukker Dirck Boeteman. Die lieten vastleggen dat ze in de nacht van 30 april een opsporingsbericht in de krant hadden afgedrukt, in verband met de diefstal van 10.000 gulden contant geld uit het huis van Harmen Arentsen, koperslager op de Haarlemmerdijck bij de Wieringerstraet. Degene met de gouden tip wordt beloond met honderd zilveren dukaten en sijn naem verswegen. (1681)

Aan de hoogste boom

MdW kwam op het spoor van de voortvluchtige Gedeon Cruydener, die 28 jaar eerder te Londen een jongeman met een schep zou hebben doodgeslagen. Ondanks een hoge borg ontvluchtte hij het land. Bij verstek oordeelden de rechters daarom dat zijn portret aan de galg gehangen moest worden in Guildhall, blijkbaar geheel volgens Engels gebruik. (1633)