Seecker jonge leeuw

Historische datum 30 januari 1657 | Notaris Jacob de Winter

In januari 1657 werd bij notaris Jacob de Winter een testament opgesteld waarin een 'seecker jonge leeuw', door viceadmiraal Michiel de Ruyter uit Noord-Afrika meegenomen, wordt genoemd. Wat deed deze leeuw in Amsterdam? En zou het een van de leeuwen kunnen zijn die door Rembrandt is getekend?

Op 30 januari 1657 stelden Pieter Jansz Vos en Marritje Hendrix, eigenaren van de herberg De Witte Fortuijn op de Zeedijk, een gezamenlijk testament op. Daarin lieten ze elkaar een 'seecker jonge leeuw' na die door viceadmiraal Michiel de Ruyter uit Noord-Afrika was meegenomen en door hen was gekocht. Dit dierbare bezit is geen gekoesterd huisdier geweest, maar een bron van extra inkomsten. Het echtpaar moet de leeuw ergens tussen 2 en 23 mei 1656 hebben verworven; nadat De Ruyter en zijn vloot vanuit het Middellandse Zeegebied Texel bereikten en voordat Pieter Jansz Vos een contract met betrekking tot de leeuw opstelde.

'Legaterende voors sij testateuren aan malkanderen ende sulx d' eerstaflijvige aande langstlevenden van hen beijden seecker jonge leeuw mette viceadmiraal de Ruijter uijt Barbarijen herrewaarts overgebracht en bij henl[luijden] opgekocht'


Het contract van 23 mei 1656 geeft een goed beeld van wat deze leeuw, net als veel andere exotische dieren die in die tijd in de Republiek leefden, te wachten stond. Vastgelegd wordt dat Vos en ene Jan Claasz de leeuw zullen 'omvoeren, laten sien, ende ten toonstellen' in verschillende door Vos uit te kiezen plaatsten. Claasz zal, gezien hij weet hoe hij met 'diergelijcke beesten' om moet gaan, op de leeuw moeten passen en hem verzorgen en voeden. Zowel de te behalen winsten als de te maken kosten zullen voor twee derde voor Vos en voor een derde voor Claasz zijn.

Het was niet ongewoon dat dieren uit overzeese gebieden werden meegenomen. Op de werf van de VOC waren zelfs speciale stallen waar deze dieren verbleven en bewonderd konden worden tot ze werden verkocht. Na verkoop belandden ze in een menagerie of werden ze, zoals de leeuw van Vos, tegen betaling in verschillende dorpen en steden op markten en kermissen tentoongesteld. Sommige dieren, zoals olifant Hansken en neushoorn Clara, werden heuse beroemdheden en reisden heel Europa door.

Voor de meesten mensen was het bekijken van exotische dieren louter vermaak, maar voor schilders was het een serieuze zaak. De beste manier om zich het weergeven van dieren eigen te maken, was om levende exemplaren te bestuderen en na te tekenen. Voor bijvoorbeeld katten, honden en koeien leverde dit geen problemen op. Wat exotische dieren betreft was het wat lastiger en waren schilders doorgaans overgeleverd aan bestaande prenten en tekeningen. Dus als zich de mogelijkheid voordeed om ergens een leeuw of olifant te bewonderen, maakten ze daar graag gebruik van.

Zo heeft Rembrandt Hansken en verschillende levende leeuwen nagetekend. Of hij ook 'onze' leeuw heeft gezien en getekend is helaas, met de informatie waarover we tot nu toe beschikken, niet te achterhalen. De leeuw van Vos was zeker niet de enige leeuw die in Amsterdam te zien is geweest. Het feit dat hij aangeduid wordt als jong impliceert dat zijn manen nog niet volgroeid waren, maar het betekent niet dat hij helemaal geen manen had – het duurt ongeveer zes jaar totdat de manen volledig ontwikkeld zijn. We weten dus simpelweg niet hoe de leeuw er in 1656 en 1657 precies uitzag. Ook weten we niet hoe lang hij heeft geleefd en hoe vaak hij in Amsterdam te zien is geweest. Wel hebben de leeuwen die Rembrandt en zijn collega's hebben getekend ongetwijfeld een soortgelijk bestaan geleid en zijn ze onder vergelijkbare omstandigheden aan het publiek getoond.

Literatuur

Schatborn, Peter. 'Young Lion Resting'. In The Leiden Collection Catalogue. Edited by Arthur K. Wheelock Jr. New York. https://www.theleidencollection.com/archive/, bezocht op 25-09-2018.

Schatborn, Peter. 'Rembrandt van Rijn, Reclining Lion with Fodder, Amsterdam, c. 1660', in P. Schatborn and J. Turner (ed.), Drawings by Rembrandt in the Rijksmuseum, online coll. cat. Amsterdam 2017: hdl.handle.net/10934/RM0001.collect.28573, bezocht op 25-09-2018

Tags

17e eeuwdierenRembrandt
Deel artikel

     
   Gerelateerde artikelen