De geschiedenis volgens Bicker

Notaris Cornelis van Homrigh

'Alle de documenten van de Familie en al het geene dat tot de Genealogie van dezelve eenigzints behoord' liet Johanna Sara Pels bij haar dood na aan haar kleinzoon Jan Bernd Bicker, zo staat in een kwitantie van notaris Cornelis van Homrigh van 3 februari 1792. De Alle Amsterdamse Akten-vondst kwam terecht in 'De geschiedenis volgens Bicker'. Een gastbijdrage van Mariëlle Hageman.

Familiedocumenten

Ruim een jaar geleden attendeerde Pauline van den Heuvel me op een gesprek over die akte op het forum van Alle Amsterdamse Akten. Want het enerverende verhaal van die Jan Bernd Bicker, en van de tijd waarin hij leefde, was het onderwerp van het boek waaraan ik werkte: De geschiedenis volgens Bicker. 1746-1812. Behalve die documenten kreeg Jan Bernd Bicker, volgens het testament dat zijn grootmoeder in mei 1790 had laten opmaken, ook de familieportretten, die teruggingen tot de zestiende eeuw, inclusief 'siloetten' van Bicker zelf en zijn vrouw Catharina Six. Maar voor mij was de vermelding van de documenten eigenlijk nog het interessantst. Die zou van belang blijken voor de insteek van mijn boek.

Ballingschap

Jan Bernd Bicker verscheen in 1792 niet zelf voor notaris Homrigh. Hij had daarvoor vanuit Parijs Jan Jacob van Beaumont gemachtigd. Want Bicker, die zoals de akte vermeldt schepen en vroedschap van Amsterdam was geweest, leefde op het moment dat zijn grootmoeder overleed in ballingschap in Sèvres, net ten zuidwesten van Parijs, tegenover de beroemde porseleinfabriek.

In oktober 1787 was Jan Bernd Bicker de Nederlandse Republiek ontvlucht. Hij was daar een van de Amsterdamse voormannen van de patriotten geweest, die gestreden hadden vóór democratische hervormingen en tégen de machtspolitiek van stadhouder Willem V van Oranje. Een van Bickers tegenstanders in de Amsterdamse vroedschap was de Oranjeaanhanger Matthijs Straalman, die zelf ook nogal eens in de notarisakten van die tijd opduikt.

Bickers markante rol in de patriottenbeweging en zijn felle betogen tegen Oranje en de praktijken van de aristocratie kwamen hem duur te staan toen de koning van Pruisen in 1787 troepen stuurde om de stadhouder en zijn vrouw, de Pruisische prinses Wilhelmina, bij te staan en de patriotse revolutie de kop in te drukken. Matthijs Straalman werd toen burgemeester. Jan Bernd Bicker was zijn leven niet meer zeker en vluchtte het land uit, eerst naar Brussel, waar hij een revolutie tegen het Oostenrijkse gezag meemaakte, en vervolgens verder naar Frankrijk, waar hij midden in de Franse Revolutie terechtkwam.

89 jaar

Op 2 augustus 1791 was Bicker juist op bezoek bij Jan de Witt, een andere Amsterdamse patriot die uitgeweken was naar Parijs, toen hij bericht kreeg dat zijn grootmoeder vijf dagen eerder was overleden, noteerde hij in zijn autobiografische aantekeningen. Johanna Sara Pels was 89 geworden en had bijna al haar kinderen overleefd, onder hen Jan Bernd Bickers vader Henrick. Vandaar dat ze de familiepapieren naliet aan haar kleinzoon, degene die nu de naam Bicker moest voortzetten: Jan Bernd Bicker had zeven dochters en twee zoons, van wie er één – Henric – uiteindelijk zou trouwen en kinderen zou krijgen.

Dat najaar nam de onrust in Frankrijk verder toe, nadat er een nieuwe revolutionaire grondwet was aangenomen. Bicker verhuisde toen met zijn grote gezin weer naar Brussel. Daar woonde hij toen zijn gemachtigde in Amsterdam voor notaris Van Homrigh verscheen om te tekenen voor ontvangst van de documenten en de portretten. Niet lang daarna viel het Franse revolutionaire leger België binnen en besloot Bicker ten slotte maar weer uit te wijken. Het zou nog lang niet de laatste van zijn beproevingen zijn. Zelfs toen Bicker in 1795 terugkeerde naar Nederland en uiteindelijk plaatsnam in het allereerste gekozen Nederlandse parlement bleek zijn strijd nog niet gestreden.

Door Bickers lens

Jan Bernd Bicker heeft zijn leven uitvoerig gedocumenteerd. Zijn archief – deels in het Stadsarchief Amsterdam en deels in het Nationaal Archief – bevat stapels met aantekeningen, dagboeken en memoires, brieven en ook nog allerlei officiële documenten én afschriften van notariële akten. Mijn boek vertelt Bickers verhaal zoals ik dat tegenkwam in zijn archief én in dat van zijn familie. Daarin zie je de gebeurtenissen van Bickers tijd – de revoluties, de Verlichting – zich bijna voor je ogen voltrekken. De akte van notaris Van Homrigh – waarvan ik veel later ook een afschrift vond in het Bicker-archief – deed me beseffen dat niet alleen Jan Bernd Bickers eigen papieren maar ook ten minste een deel van de rest van het familiearchief via hem zijn overgeleverd. Ik zag alles door zijn lens, beleefde alles samen met hem.

Vandaar dat ik mijn boek De geschiedenis VOLGENS Bicker heb genoemd, en vandaar ook dat ik de deelnemers aan Alle Amsterdamse Akten erin bedank – en dat ik ze ook hier nog eens heel hartelijk wil bedanken. Naarmate het notarieel archief verder ontsloten wordt, zal er vast nog veel meer van die geschiedenis boven water komen – misschien niet zozeer vólgens Bicker, maar wel óver Bicker. En ik ben heel benieuwd.

Mariëlle Hageman is schrijver en archiefonderzoeker. Haar laatste boek is De geschiedenis volgens Bicker. 1746-1812. Van Oorschot, Amsterdam 2018.

'...met dank aan de Alle Amsterdamse Akten-deelnemers'

Tags

18e eeuwPatriottenPublicatie
Deel artikel

     
Geplaatst op

3 december 2018
Auteur

Mariëlle Hageman
Bron

   Kwitantie 03-02-1792
Tags

18e eeuwPatriottenPublicatie
Gerelateerd

Deel artikel

     
   Gerelateerde artikelen