Fijnbesnaarde vechtersbaas?

Historische datum 18 mei 1615 | Notaris Jacob Jansz Westfrisius

Op de avond van 18 mei 1615 werden bewoners van een Amsterdamse straat plots uit hun slaap gerukt. Cornelis Pieters verklaarde op 19 mei voor notaris Jacob Westfrisius dat het klonk alsof er met stenen werd gegooid. Zijn vrouw Hendrickien probeerde hem ervan te weerhouden op te staan, maar omdat hij door het 'getijer en gesmijt' toch wakker was, ging hij kijken wat er aan de hand was.

Klavecimbel, Andreas Ruckers (I), 1627 (Rijksmuseum)

Aeltijen Willems was om elf uur 's avonds nog op. Zij hoorde dat in het huis van haar buren, kapitein Hendrick Cleuter en zijn vrouw Jannetjen Pieters, op het klavecimbel werd gespeeld. Dat was op verzoek van Cleuter, want Aeltijen had Cleuter tegen zijn vrouw horen zeggen: 'speelt dat deuntijen noch eens gij moet dat noch eens verhalen'. Uit het feit dat ze hem kon verstaan leidde Aeltijen af dat Cleuter toen al in de bedstede lag, die tegen de muur stond. Eerst dacht ze nog dat houten vensters die door de wind open- en dichtsloegen het lawaai veroorzaakten, maar het bleken stenen te zijn die tegen Cleuters deur werden gegooid. 'Dat is mij mijn leven niet gebeurt dat men mit steenen op mijn deure goijt', had ze Cleuter horen zeggen. Uit het feit dat ze hem opnieuw kon horen praten, concludeerde ze dat hij toen nog steeds in bed lag. Aeltijen opende haar voordeur op een kier om een blik naar buiten te werpen, maar omdat het nacht was en het rumoer op straat groot, sloot ze die weer snel. Toen ze boven een venster opende zag ze het volk dat op de stoep van de kapitein voor het rumoer zorgde.

Ook andere buren waren wakker geworden. Jan Jansen getuigde dat het stenen gooien tussen elf en twaalf uur 's avonds maar bleef doorgaan. Hij was op bed blijven liggen luisteren naar het lawaai en had tegen zijn vrouw gezegd: 'mij dunckt ick hoor den Capitein Cleuter'.

Wat er precies is gebeurd weten we helaas niet, maar de nachtelijke stenengooierij liep kennelijk uit op een handgemeen. Cornelia Freudmonts, echtgenote van kleermaker Hans Aertentssen, had namelijk op 19 mei op straat horen zeggen dat kapitein Cleuter een man dodelijk zou hebben verwond. Die man lag in een slaapstede in de Vuijlenbras bij de Verversstraat. Cornelia ging erheen om te kijken of hij ook 'noot hadde vant lijff'. Aan zijn bed had zij onder andere tegen de gewonde gezegd dat zij had vernomen dat Cleuter al op bed lag voordat hij naar buiten kwam. De gewonde had daarop 'aengevangen qualijck tegen haer getuijge te spreecken ende geseijt wat soude hij te bedde hebben geweest, daer wierde noch gespeelt in sijn huys'.

Jan Hendricksz verklaarde op 20 mei dat hij de voorgaande dag rond 9 uur 's avonds bij het huis van Cleuter was geweest. Onder het volk dat zich daar toen verzameld had, bevond zich Jan de Verwer alias Lange Jan. Jan Hendricksz had 'collegialiter' gezegd dat het 'niet wel gedaen [is] dat men op eemants deuren mit steenen goijt'. Lange Jan hoorde dit en antwoordde: 'dat schaet hem niet', doelende op Cleuter, 'hije heeft mijn swager oock genoch gebruijdt binnen scheepsboort'. De getuige zei vervolgens tegen Lange Jan dat hij dronken was, hetgeen hij ontkende; ze zouden met zijn vieren slechts drie biertjes hebben gedronken.

Wat Cleuter de zwager van Lange Jan precies zou hebben aangedaan is niet duidelijk; het plat zeventiende-eeuwse woord 'bruien' kent verschillende betekenissen, uiteenlopend van plagen en sarren tot mishandelen en zelfs verkrachten.

Of Cleuter de man daadwerkelijk dodelijk had verwond, zoals op straat werd beweerd, valt door gebrek aan verdere bronnen niet te ontkrachten noch bewijzen. Het voorval heeft de verdere carrière van de kapitein, die eerder onder andere deelnam aan de slag van Gibraltar (1607) en vijandige kaapvaarders en piraten had bestreden, in ieder geval niet geschaad. Ook na 1615 is nog genoeg terug te vinden over zijn verdiensten. Zo werd hij in 1622 beloond voor zijn daden tijdens een zeeslag bij Oostende en was hij in 1629 betrokken bij onderhandelingen over het vrijkopen van slaaf gemaakte christenen in Algiers.

Tags

17e eeuwBurenruzieOnrust
Deel artikel

     
Geplaatst op

11 december 2018
Auteur

Wilma Gijsbers
Bron

   Verklaringen, 19 en 20 mei 1615
Tags

17e eeuwBurenruzieOnrust
Gerelateerd

Deel artikel

     
   Gerelateerde artikelen