Vondsten #5


Een kleine greep uit de opvallendste en ontroerendste notariële akten die voorbijkomen in het project. Met dit keer: Avonturen van een twaalfjarige zeerover, een aanzwellend familiedrama en de laatst gesignaleerde eenhoorn in Amsterdam.

Ellen Ruijter vond een verhaal dat rijp is voor een filmscenario: de verklaring van Botto Scultetus Aeneae die op zijn twaalfde maar vertrok toen zijn ouders voorstelden 'of hij genegen zoude zijn, om zig naar elders ter beproeving van zijn geluk heenen te begeven'. De kleine Aeneae wordt in allerlei avonturen geworpen vanaf zijn aanstelling op een schip in dienst van de staat South Carolina. Hij wordt meegenomen op de kruistochten langs de Amerikaanse kusten 'om deze bezitting aan de magt der Kroon van Groot Brittannien te onttrekken'. Botto was volgens eigen zeggen overal bij, heeft zeker 27 schepen genomen, gaat uiteindelijk na gevechten ten onder en belandt als krijgsgevangene 24 weken in New York 'in een hol met 700 zielen'. En verder? Hij ontsnapt meerdere keren, wordt en passant nog eens levend begraven, maar overleeft alle beproevingen dankzij heldenmoed en soms ook 'door een bloot geluk'. Na drie jaar ellende en armoede is het welletjes en begint hij aan de lange tocht terug naar zijn vaderlijk huis.

Aldus verklaart de inmiddels vijftienjarige Botto voor de notaris. Wie gaat dit verfilmen? (1783)

Familiedrama in heel veel delen

Het is misschien wel de allereerste collectief geschreven familiebiografie in de geschiedenis: op het forum van VeleHanden ontvouwt zich dankzij de deelnemers een feuilleton over de achttiende-eeuwse stamvaders van het internationale handelshuis Hope & co - met stamboom en al. Van de snelle rijkdom tot de persoonlijke ondergang: Contracten, schilderijen, een stamboom, een Amerikaanse neef, miljoenen in legaten, huizen en hofsteden, schilderijen en bibliotheken, een portret met kinderhaarlokken en een Engelse stal. Neef en oom die op dezelfde dag in 1780 een akte op laten maken en beiden niet meer in staat zijn om te tekenen. Blijf het onderwerp volgen want nog steeds worden nieuwe vondsten toegevoegd! (1779-1794)

Adrian Hope, die op 23 november 1780 met links een kruisje tekent omdat hij met rechts niet meer kan schrijven. Kreeg hij een beroerte?

Archibald Hope later diezelfde dag, ook buiten staat om zijn handtekening te zetten.

Volg die Rembrandt!

In hetzelfde kader ontrafelen de deelnemers van VeleHanden even snel de herkomstgeschiedenis van een Rembrandt, of eigenlijk in omgekeerde richting: hoe kwam dit schilderij van boven de schoorsteen bij Cornelis van Alderwerelt in 1704 bij Cornelis van der Vliet op het Anslo-hofje in 1758?

Ook in het testament van Maria du Faij (1746) wordt een niet nader gespecificeerde Rembrandt aangetroffen, en in de omvangrijke boedel van Wouter Valckenier en Elizabeth Hooft (1796) met zoveel schilderijen dat er een aparte gedrukte catalogus van is gemaakt. De zoektocht door de VeleHanden-deelnemers naar Rembrandts meisje met een geit leverde problemen op, maar geen wonder: die werd destijds wel aan Rembrandt toegeschreven, maar tegenwoordig aan Nicolaes Maes.

Een foute schilder

Betsie van Zanten trof een hele andere, een kladschilder, aan in de Nieuwe Lelijstraat. Het was me er één: Carsten Coerten had zijn huis de Verkeerde Schilder gedoopt en blijkt ook in de Confessieboeken voor te komen. Tussen het schilderen door zat hij gevangen wegens pijpestelderijen; vechten, dronkenschap en hoererij (1646)

De laatste eenhoorn

Het is niet duidelijk wanneer de Eenhoorn is uitgestorven in Amsterdam. Joan d'Orville, bij leven koopman in 'Engelsche manufacturen', op de Herengracht bij het Koningsplein, had er één zo blijkt uit de boedelinventaris die Aline vond. (1751)


Twee overlevenden

Diogenes meldde het huiveringwekkende verhaal van de timmerman Gerrit Hendriksz, die met het vol hout geladen schip De Johanna Catharina van Lissabon naar Archangelsk voer. Bij een zware storm sloeg het op de klippen bij de Noordkaap bij Nordkinn (Noorwegen). Hij en matroos Jan werden op een klip geworpen 'van waar zij niet afkomen konden, [...] zigh met het eeten van bladen en gras hebben behulpen tien etmaal lang'. Het duurde nog een half jaar voordat Hendriksz met een Deense stokvishaalder via de Sont terug kon naar Amsterdam. Het complete verslag is hier te lezen. (1734)

[...] de hut ook afgeslagen en de schipper aan lij in t water gevallen, en t schip verder met en beneffens den gemelden schipper en alle 't scheepsvolk (buijten hem deposant en den matroos, Jan,) weggeraakt en verslonden is, sonder dat er een eenig mensch leevendig afgekomen, off ook iets van 't schip of gereedtschappen geburgen off gebeneficeert is.

'D’r zijn zo van die aktes die je bij blijven.'

Deel artikel

     
Geplaatst op

1 augustus 2017
Auteur

Redactie
Gerelateerd

Deel artikel

     
   Gerelateerde artikelen