Opnieuw twee opvarenden van de Rooswijk in AAA


Onlangs werden opnieuw twee namen van opvarenden van het in 1740 vergane VOC-schip de Rooswijk gevonden in AAA, scheepsjongen Adrianus Steenbergh en Dirk Sanders, de jongere broer van onderstuurman Michiel Sanders. Wat weten we over deze bemanningsleden? Waar kwamen zij vandaan en wie waren hun ouders? Vrijwilligers Els Vermij en Willem-Jan van Grondelle doken opnieuw in de archieven.

Adrianus Steenbergh, scheepsjongen op de Rooswijk

Toen de timmerman Fredrik Steenbergh op 10 maart 1740 voor de zoveelste keer zijn testament liet opmaken, verkeerde hij in grote onzekerheid over het lot van zijn 15-jarige zoon Adrianus. Enkele maanden geleden had Fredrik Adrianus uitgezwaaid toen deze uit Amsterdam vertrok om scheepsjongen te worden op het VOC-schip Rooswijk. De Rooswijk was op 8 januari – na lang wachten op een gunstige oostenwind - onder barre winterse omstandigheden eindelijk vertrokken van de rede van Texel. En nu gingen er geruchten dat het schip enkele dagen later in een vliegende storm was vergaan op de Engelse kust. Zou Adrianus het overleefd hebben? Toen Fredrik ´zwakkelijk van lichaam´ thuis in de tweede Blomdwarsstraat door notaris Abraham van Limburg zijn testament liet opmaken, hield hij rekening met het ergste. Hij stelde zijn voorzoon Adrianus en zijn vrouw Martha Jacoba Mijnard aan als zijn erfgenamen, maar – zo voegde hij eraan toe - in geval zijn zoon voor hem gestorven mocht zijn´ gelijk volgens ingekomen berichten gevreesd word, doordien het schip Rooswijk met al het volk vergaan zoude zijn, met het welke hij naar Oostindiën voor jongen vertrokken is´, dan stelde hij zijn vrouw aan als zijn enige erfgenaam. Wij weten nu dat de Rooswijk inderdaad met man en muis was vergaan en dat het bericht over de scheepsramp destijds in maart 1740 al zeker zes weken via de kranten bekend was. Vader Fredrik hield kennelijk nog hoop tegen beter weten in.

Adrianus werd op 5 juli 1724 in Amsterdam gedoopt als zoon van Fredrik Steenberg en Anna Maria Lamot. Hij werd vernoemd naar zijn grootvader Adriaan Frederiks Steenbergh. Deze Adriaan was bakker, en kwam omstreeks 1670 op 20-jarige leeftijd vanuit Holstein naar Amsterdam, waar hij in 1673 trouwde met Annetje Cornelis en met haar vier kinderen kreeg. Zijn zoon Fredrik, de vader van Adrianus, werd timmerman. Hij was 23 toen hij in 1699 in het huwelijk trad met de uit Doesburg afkomstige Jacomijntje Hendriks. Zestien maanden later vertrok Fredrik als huistimmerman met het VOC-schip de Liefde naar Batavia. Daar bleef hij tien jaar werken op de Equipagewerf. In 1710 kwam Fredrik terug naar Amsterdam, waar hij werkzaam bleef als timmerman. Zo bouwde hij onder andere drie nieuwe huisjes in het Kruijmanssteegje bij de Dirk van Hasseltsteeg. Fredrik en Jacomijntje woonden op de Appelmarkt. Zij kregen één zoon, die jong overleed.

Na 24 jaar huwelijk overleed Jacomijntje, zij werd in 1723 begraven in de Zuiderkerk. Twee maanden later hertrouwde Fredrik met de in Zutphen geboren, twintig jaar jongere Anna Maria Lamot (ook wel geschreven als La Mot). Samen betrokken zij een huis in de tweede Blomdwarsstraat. Met Anna Maria kreeg Fredrik drie zoontjes: Adrianus, Jacobus en Fredrik. Moeder Anna Maria overleed twee maanden na de geboorte van haar jongste zoontje Fredrik, in 1727. Een maand na het overlijden van zijn vrouw, liet vader Fredrik een testament opmaken, waarin hij zijn drie kinderen aanstelde tot zijn enige erfgenamen. Ook wees hij twee voogden aan. Kort daarna overleden ook Adrianus' twee jongere broertjes. Toen Fredrik twaalf jaar later, in 1735, ziek op bed lag, liet hij opnieuw de notaris komen en liet hij een nieuw testament opmaken. Hij stelde zijn toen tienjarige zoon Adrianus aan als zijn enige erfgenaam, en hij benoemde drie voogden.

In april 1739 trouwde Fredrik voor de derde keer, nu met de weduwe Martha Jacoba Meijnard. Martha Jacoba was weduwe van Pieter Mortier, die afkomstig was uit Leiden en bij zijn leven wever was. Zelf had Martha Jacoba een winkeltje in textiel. In het huwelijkscontract dat zij lieten opmaken werd Adrianus niet genoemd. Acht maanden na dit derde huwelijk vertrok Adrianus naar zee. Hij was toen vijftien jaar.

Uiteraard weten we niet waarom Adrianus naar zee vertrok. Wilde hij dat zelf? Liep hij zijn nieuwe stiefmoeder in de weg? Was hij zo gewend aan zijn leven met zijn vader, dat hij een nieuwe stiefmoeder in huis niet kon verdragen? Of trad hij in de voetsporen van zijn vader, die immers - zij het op wat latere leeftijd dan Adrianus - veertig jaar geleden ook naar zee vertrok? In elk geval duurde deze eerste reis maar heel kort. Na de korte reis van Amsterdam naar Texel, enige tijd wachten in de ijzige kou, en anderhalve dag op de Noordzee verdronk Adrianus samen met de hele bemanning van de Rooswijk. Vader Fredrik heeft het nieuws ongetwijfeld met veel verdriet vernomen. Hij overleed acht jaar later, zijn vrouw stierf in 1777.


Dirk Sanders

Dirk Sanders werd geboren in 1719 in Amsterdam, en dus 20 jaar toen hij in januari op de Rooswijk vertrok. Hij was de jongere broer van Michiel Sanders, onderstuurman op de Rooswijk, en een zoon van zeilmaker Michiel Sanders en Catharina Hulkers. De reis met de Rooswijk was Dirks tweede reis. De eerste keer dat hij naar Oostindie voer, was in 1738, als 19-jarige hooploper op het schip Kerkzicht. Op deze reis was zijn broer Michiel onderstuurman, evenals op de latere reis met de Rooswijk. Daar had Dirk vast wel voordeel van. Wat Dirks rang was op deze tweede reis is niet bekend. Zijn moeder noemt de rang van haar zoons niet als zij in 1740 haar testament opmaakt. Mogelijk was hij aangenomen als (jong)matroos, maar een gezien de snelle loopbaan die zijn broer Michiel had doorlopen, behoort een grotere carrieresprong, bijv. naar schiemansmaat, ook tot de mogelijkheden.

Over Dirks leven valt gezien zijn nog jonge leeftijd weinig te vermelden. Wel is bekend dat hij 'met de VOC is opgegroeid'. De vader van beide broers bracht namelijk het grootste deel van zijn leven op zee door. Hij voer tussen 1700 en 1725 als onder- resp. opperzeilmaker voor de VOC. Zijn laatste reis, in 1724, verliep problematisch. Na het vertrek van zijn schip Midloo, op 25 december 1724, kreeg het te maken met zware storm en tegenwind en liep het ernstige schade op. Zo ernstig dat de scheepsraad besloot terug te keren naar Texel, waar het op 19 maart, bijna drie maanden na vertrek, aankwam. Een week later werden meer dan dertig bemanningsleden ´naar Amsterdam opgezonden´, onder wie ook Michiel Sanders senior, de opperzeilmaker, drie kwartiermeesters, een bootsmansmaaat en een stel bosschieters, matrozen en soldaten. Daarna werd nieuw personeel aangenomen en vertrok het schip vijf weken later opnieuw, op 25 april. Waarom zoveel bemanningsleden naar huis werden gestuurd, is niet bekend. In het verslag van de scheepsraad van 23 februari 1725 over het besluit om terug te keren, is onder andere sprake van sterk verzwakte bemanningsleden en veel zieken. Waarschijnlijk waren deze mannen te ziek om snel weer aan het werk te gaan, er zijn geen aanwijzingen voor eventuele misdragingen.

Vader Michiel monsterde niet opnieuw aan. Anderhalve maand na zijn terugkeer werd zijn jongste zoontje Albert geboren. Acht maanden later, begin januari 1726, overleed Michiel senior in Amsterdam. Het gezin woonde op dat moment in de Driehoekstraat. Zoon Michiel was tien jaar oud toen zijn vader overleed, Dirk was zes. Of de kleine Albert op dat moment nog leefde, is niet bekend. Hij overleed in elk geval voor 1740.

Moeder Kaatje liet elf maanden na de ramp met de Rooswijk haar testament opmaken. Zij woonde op het Deutzen Hofje aan de Prinsegracht en lag op dat moment ´ziek te bedde´. Gezien de tekst van haar testament had zij nog steeds enige hoop dat haar zoons nog zouden opduiken. De ramp met de Rooswijk omschreef zij immers nog steeds in terrmen van ´geruchten´. Catharina overleed ruim een jaar later, in februari 1742, als laatste van het gezin Sanders.

Lees ook:

'Vrijwilligers Stadsarchief Amsterdam vinden nieuwe namen bemanning VOC-schip de Rooswijk' op Cultureelerfgoed.nl

Tags

Rooswijk18e eeuwZeelieden
Deel artikel

     
   Gerelateerde artikelen